به هر نوع ضایعه­ی پوستی که ماهیت اصلی و اولیه آن واکنش التهابی باشد درماتیت گفته می­شود. از دو کلمه درماتیت و اگزم به جای همدیگر استفاده می­شود ولی معمولاً در مواردی که عامل خارجی مسبب التهاب وجود داشته باشد از کلمه درماتیت و در مواردی که عامل خارجی وجود نداشته و به اصطلاح اندوژن باشد از کلمه اگزما استفاده می­شود.

ضایعات التهابی اگزمایی را به سه گروه اصلی می­توان تقسیم نمود.

الف: التهاب اگزمایی حاد؛ این نوع التهاب با ضایعات قرمز روشن و متورم همراه با دانه­های آب­دار و با خارش شدید مشخص می­شود. خاراندن باعث ایجاد خارش، ترشح سرم از دانه­ها، تشکیل دلمه و افزایش احتمال عفونت ثانویه می­شود. شروع و استقرار بیماری از چند ساعت تا 2 الی 3 روز زمان برده و در صورت عارضه دار نشدن چند روز تا چند هفته تداوم یافته و سپس برطرف می­شود. انواع بیماری­های اگزمایی که با این مشخصات ظاهر می­شود عبارت است از: درماتیت تماسی، اگزمای سکه­ای، پمفولیکس، عفونت­های قارچی.

ب. التهاب اگزمایی تحت حاد؛ این حالت با ضایعات پوسته دار قرمز با خراش و نمای فلسی شکل پوست و با خارش خفیف تا متوسط و بدون دانه­های آب­دار مشخص می­شود. بیماری­های درماتیت آتوپیک، درماتیت کهنه بچه، اگزمای دور دهان، اگزمای نوک پستان مادران شیرده و ... با این نوع التهاب ظاهر می­شود.

ج. التهاب اگزمایی مزمن؛ این حالت با افزایش ضخامت پوست، تشدید خطوط پوستی، خراش و ترک­های پوستی و خارش متوسط تا شدید مشخص می­شود. بیماری­هایی که می­توانند با این حالت تظاهر کنند عبارت است از: پای خشک و ترک­دار، اگزمای نوک انگشتان تایپیست­ها و ...

اینک به دو نوع شایع درماتیت­ می­پردازیم:

درماتیت زنان خانه­دار

اگرچه این حالت در زنان خانه­دار شایع­تر است، اما برای هر فرد که با آب و مواد پاک کننده به میزان زیاد سر و کار داشته باشد، ممکن است به وجود آید. تماس­ مکرر و طولانی با آب و مواد پاک کننده، آب و قسمت عمده چربی لایه­ی سطحی پوست را از بین برده و در نتیجه پوست خشک و ترک دار شده و در طولانی مدت افزایش ضخامت لایه شاخی پوست نیز بروز می­کند و نوک انگشتان دست را گرفتار می­سازد. در این بیماری کف دست گرفتار نمی­شود، اما با خارش همراه است.

راه درمان: استفاده از کورتیکو استروئیدهای موضعی مؤثر می­باشد. خارش پوست نیز با تجویز آنتی هیستامین­های خوراکی کنترل می­شود و در صورتی که خشکی و هیپرکراتوز شدید باشد استفاده از نرم­کننده­های از بین برنده لایه شاخی پوست نیز توصیه می­گردد.

پیش­گیری: درمان اصلی بیماری پیش­گیری است و بایستی تا آن­جا که ممکن است دفعات شست و شو و تماس با آب و مواد پاک کننده کاهش یابد و به هنگام شست و شو نیز از دستکش­های پلاستیکی با پوشش داخلی از جنس نخ استفاده شود. چرب کردن دست با وازلین یا نرم کننده­های حاوی گلیسیرین یا اوره پس از هربار استحمام و شست و شو نیز کمک کننده می­باشد.

درماتیت کهنه بچه:

یک نوع درماتیت تماسی تحریکی در اثر وجود مواد قلیایی مواد پاک کننده باقی مانده در کهنه، تجزیه اوره به آمونیاک توسط باکتری­های موجود در مدفوع، تماس و اصطکاک پوست با کهنه و لاستیکی و لیچ افتادگی در اثر رطوبت و گرمای موضعی بوده که به صورت قرمزی با دانه­های آب دار و نیز ایجاد زخم همراه است.

پیش­گیری: 1. تا آن­جا که ممکن است مدت زمانی را که کودک بدون کهنه قرار می­گیرد، افزایش دهید و در سایر موارد نیز به محض خیس شدن، کهنه تعویض شود. 2. پس از هر بار تعویض کهنه پای کودک با آب ولرم بدون استفاده از صابون به نرمی شسته شود. 3. از کهنه­های نخی استفاده گردد. کهنه­ها بایستی با دقت با آب گرم شسته و زیر نور آفتاب و در هوای آزاد خشک شود. 4. از گرم شدن بیش از حد اطاق کودک جلوگیری گردد.

درمان: استفاده از هیدروکورتیزون موضعی موجب تسریع درمان می­شود. نیز استفاده از پماد جهت کاهش اصطکاک و تسهیل بهبودی ضایعات مثل پماد زینک اکساید و یا ویتامین A+D توصیه می­شود. در صورت عدم بهبودی احتمال عفونت ثانویه باکتریال یا قارچی وجود دارد که نیاز به درمان­های تکمیلی دارد.