دانشكده منابع طبيعي، دانشگاه تهران

 

بومادران (Achillea millefolium L. subsp. Millefolium) يکي از گونه هاي با ارزش دارويي و صنعتي موجود در مراتع ايران و متعلق به خانواده کاسني (Asteraceae) است. اين گياه به طور خودرو در دشتها، کنار جاده ها و نواحي کوهستاني مي رويد. از نظر درماني التيام دهنده جراحات بوده و به علت دارا بودن تانن و مواد تلخ و عطري بر روي سلسله اعصاب و قلب اثرگذار است. همچنين بررسي هاي جديد در مورد اين گياه خاصيت ضد سرطاني آن را به اثبات رسانده است. به منظور نمونه برداري از اين گياه در هنگام گلدهي در اوايل تيرماه 1386 در رويشگاه سياه بيشه واقع در استان مازندران و با توجه به حضور و فراواني گياه، 2 طبقه ارتفاعي با فاصله 100 متر از هم انتخاب گرديد. سرشاخه و برگ گياه مورد نظر و نيز نمونه خاک پاي بوته در هر طبقه ارتفاعي در طول يک ترانسکت 100 متري از سه نقطه به طور تصادفي جمع آوري شد. سپس از هر نمونه گياهي خشک شده در هواي آزاد، به مقدار 80 گرم به روش تقطير با آب به مدت 2 ساعت اسانس گيري انجام و به منظور تعيين مقدار و شناسايي ترکيبهاي اسانس از دستگاه گاز کروماتوگرافي (GC) و گاز کروماتوگرافي متصل به طيف سنج جرمي  (GC/MS) استفاده شد. نتايح حاصل از تجزيه واريانس بازده اسانس، عدم وجود اختلاف معني دار بين طبقات ارتفاعي از نظر بازده اسانس گل و وجود اختلاف معني دار در سطح 1 درصد از نظر بازده اسانس برگ را به وضوح نشان داد و بيشترين ميزان بازده اسانس برگ (0.1%) متعلق به ارتفاع 2100 متري بود. از بين ويژگي هاي خاک و ارتفاع تنها ميان ميزان نيتروژن خاک و اين کميت ارتباط معني داري وجود داشت. نتايج بدست آمده نشان داد که بين ميزان نيتروژن و بازده اسانس برگ همبستگي منفي وجود دارد. مهمترين ترکيبهاي اسانس گل در نمونه هاي ارتفاع 2100 متر و 2200 متر به ترتيب 8، 1-سينئول (14.4% و 8.2%)، سيس-کادين-4-ان-7-ال (4.6% و 15%)، ترانس-کاريوفيلن (5.5% و 4.8%)، گاما-مورولن (4.45 و 5.2%) و کامفور (2.6% و 4.1%) بودند. ترکيبهاي اصلي موجود در اسانس نمونه هاي برگ دو ارتفاع 2100 متري و 2200 متري به ترتيب 8، 1-سينئول (5.6% و 4.7%)، گلوبولول (7.6% و 8.7%)، ترانس-کاريوفيلن (5% و 3.2%)، سيس-کادين-4-ان-7-ال (25.5% و 0.4%)، ترانس-سسکوئي لاوانولول (2.3% و 12.8%) و ترانس سسکويي لاواندوليل استات (2.4% و 8.1%) بودند